Sebze pişince vitamini ölür mü ?

Zeynep

New member
Ancak bu, “haşlama kötüdür” anlamına gelmez.

Örneğin patates, havuç veya baklagiller gibi bazı gıdaların güvenli ve yenilebilir hâle gelmesi için pişirme gerekir. Ayrıca pişirme, bazı sebzelerin dokusunu yumuşatarak tüketimini kolaylaştırabilir.

Burada strateji şuna dönüşüyor:

Gereğinden uzun pişirmemek.

Gereğinden fazla su kullanmamak.

Pişirme suyunu uygun yemeklerde değerlendirmek.

Sebzeyi tek bir yöntemle hazırlamak yerine çeşitlilik sağlamak.

Eşim bunu şöyle özetledi:

“En iyi pişirme yöntemi, sebzeyi hiç yememekten daha iyi olan yöntemdir.”

Bu cümle bana biraz kaba ama oldukça gerçek geldi.

Çünkü bir insan buharda brokoli sevmiyor ama fırında severek yiyorsa, sadece “buharda pişir” demenin pratikte pek anlamı yok.

Kadınların ve Erkeklerin Mutfağa Bakışı Üzerine Küçük Bir Farkındalık

Bu süreçte ailemizdeki farklı yaklaşımlar dikkatimi çekti.

Eşim çoğu zaman “Bu yöntemi nasıl optimize ederiz?” diye düşünüyordu. Süre, sıcaklık, su miktarı gibi ayrıntılara odaklanıyordu.

Annem ise “Bunu insanlar gerçekten yapacak mı?” diye soruyordu.

Ben ikisinin arasında gidip geliyordum.

Burada kadınlar böyledir, erkekler şöyledir gibi kesin bir genelleme yapmanın doğru olmadığını özellikle belirtmek isterim. Ailemiz içindeki bu farklılık cinsiyetten çok kişilik, deneyim ve alışkanlıklarla ilgiliydi.

Ama hikâyenin bize gösterdiği güzel bir taraf vardı.

Çözüm üretmek ile insanları düşünmek birbirinden ayrı şeyler değildi.

Birimiz “en verimli yöntem ne?” diye sorarken, diğerimiz “bu yemek sofrada sevilir mi?” diye soruyordu.

İyi beslenme önerisinin ikisine de ihtiyacı vardı.

Bilimsel olarak doğru olup kimsenin uygulamadığı bir öneri günlük yaşamda sınırlı kalabilir.

Aynı şekilde herkesin sevdiği ama besin kayıplarını gereksiz yere artıran bir yöntem de geliştirilebilir.

Asıl mesele ikisini buluşturabilmekti.

Vitaminler Gerçekten “Ölüyor” mu?

Burada kullandığımız “vitamin ölmesi” ifadesini biraz değiştirmek gerekiyor.

Vitaminler canlı organizmalar değildir. Dolayısıyla teknik olarak “ölmelerinden” söz etmek yerine, ısı, oksijen, ışık, su ve zaman gibi etkenlerle bazı vitaminlerin miktarının azalmasından veya kimyasal yapılarının değişmesinden söz etmek daha doğrudur.

Örneğin C vitamini ısıya duyarlıdır ve pişirme sırasında miktarı azalabilir.

Fakat bu kayıp, sebzenin tamamen “vitaminsiz” kaldığı anlamına gelmez.

Üstelik sebzeler yalnızca vitaminlerden oluşmaz.

Lif, mineral maddeler, çeşitli fitokimyasallar ve farklı biyoaktif bileşikler de beslenme açısından önemlidir.

Dolayısıyla “pişirdim, bütün faydası gitti” düşüncesi doğru bir yaklaşım değildir.

Tıpkı “çiğ yedim, bütün besin değerini korudum” düşüncesinin de her sebze için otomatik olarak doğru olmaması gibi.

Sofradaki Asıl Soruyu Sonunda Bulduk

O akşam tekrar sofraya oturduk.

Tabakta brokoli, havuç ve domates vardı.

Annem brokoliyi buharda hazırlamıştı.

Eşim domatesleri kısa süre pişirmişti.

Ben de salataya birkaç çiğ sebze eklemiştim.

Bir süre sessizce yedik.

Sonra annem bana baktı:

“Peki bütün bu araştırmanın sonunda ne öğrendin?”

Bir an düşündüm.

“Sebzeyi pişirince vitaminleri ölmez. Ama bazı vitaminlerin miktarı azalabilir. Pişirme şekli bu kaybın ne kadar olacağını etkiler.”

Eşim ekledi:

“Ve tek bir yönteme saplanmak yerine çeşitlilik daha mantıklı.”

Annem de son noktayı koydu:

“En önemlisi de sebzeyi sofradan kaldırmamak.”

Sanırım hikâyenin özeti tam olarak buydu.

Sebzeyi çiğ yemek mümkünse harika.

Kısa süre buharda pişirmek istiyorsanız harika.

Fırında seviyorsanız fırında yapın.

Çorba yapıyorsanız suyunu değerlendirin.

Uzun süre kaynatmanız gereken bir yemek varsa da “Bütün vitaminler öldü” diyerek o yemeği çöpe atmayın.

Beslenme, tek bir öğün veya tek bir vitamin üzerinden değerlendirilecek kadar basit değil.

Son Söz: Brokoli Bize Ne Öğretti?

O günden sonra mutfakta bir kural belirledik:

Sebzeyi mümkün olduğunca uygun yöntemle, gereğinden fazla bekletmeden pişireceğiz; ama pişmiş sebzeden de korkmayacağız.

Çünkü bazen sağlıklı beslenme hakkında duyduğumuz cümleler gerçeğin yalnızca küçük bir bölümünü anlatıyor.

“Sebzeyi pişirme, vitaminleri ölür.”

Kulağa kesin ve kolay geliyor.

Ama gerçek daha ilginç.

Bazı vitaminler pişirme sırasında azalabilir. Bazı besin öğeleri pişirme suyuna geçebilir. Bazı bileşiklerin kullanılabilirliği ise pişirmeyle değişebilir. Pişirme yöntemi, süre ve su miktarı önemlidir.

Ve belki de en önemlisi, sebzeyi hangi şekilde severek ve düzenli tükettiğimiz de önemlidir.

Şimdi size gerçekten merak ettiğim bir soru bırakayım:

Siz evinizde sebzeleri nasıl pişiriyorsunuz?

Brokoliyi diri mi seversiniz, iyice yumuşak mı?

Havuç çiğ mi daha çok hoşunuza gider, yoksa yemeğin içinde mi?

Sebzeleri haşladığınızda suyunu döküyor musunuz, yoksa çorba veya yemek içinde değerlendiriyor musunuz?

Belki de yıllardır mutfakta yaptığımız küçük alışkanlıkları paylaşarak birbirimizden, herhangi bir “tek doğru” beslenme kuralından daha fazla şey öğrenebiliriz.

Çünkü bizim evde vitamin tartışması brokoliyle başlamıştı.

Ama sonunda konu brokoliden çok daha büyük bir yere vardı:

Sağlıklı beslenmek, yiyeceklerden korkmak değil; onları nasıl hazırladığımızı anlamaktır.

Kaynak Notu

Bu yazıdaki beslenme bilgileri; vitaminlerin ısı ve suya duyarlılığı, pişirme yöntemlerinin besin öğeleri üzerindeki etkileri ve sebzelerdeki biyoaktif bileşiklerin kullanılabilirliği üzerine genel beslenme bilimi literatüründen yararlanılarak aktarılmıştır. Özellikle Harvard T.H. Chan School of Public Health, National Institutes of Health (NIH) ve gıda bileşenlerinin pişirme sırasında değişimini inceleyen bilimsel yayınlar, konunun değerlendirilmesinde temel başvuru noktalarıdır. Tek bir sebze veya vitamin için kesin kayıp oranı vermek ise kullanılan sebze, pişirme süresi, sıcaklık ve yönteme göre değişebileceğinden laboratuvar analizi olmadan doğru olmaz.
 
Üst